Meer vrijheid, minder beperking
De invoering van leefcirkels staat niet op zichzelf. Volgens Sven Braam, teamcoach bij Ten Anker, heeft de Wet zorg en dwang deze ontwikkeling in een stroomversnelling gebracht. “Een belangrijk uitgangspunt van de Wet zorg en dwang is dat bewoners niet in hun vrijheid mogen worden beperkt. Er is vrijheid, tenzij er belangrijke, zwaarwegende redenen zijn om die vrijheid te beperken.”
“Dankzij de leefcirkels kunnen we bewoners zo veel mogelijk vrijheid geven”, vervolgt Sven. “In de oude situatie was het zo dat bewoners alleen op hun eigen woning konden zijn. Maar de laagbouw van deze locatie bestaat uit vier woningen. Bewoners met leefcirkel 1 kunnen zich vrij tussen al deze woningen bewegen. Dit is mogelijk gemaakt door een extra toegangsdeur te plaatsen. Met leefcirkel 2 kunnen bewoners binnen heel het pand komen.”
Wet zorg en dwang
De Wet zorg en dwang beschrijft wanneer onvrijwillige zorg mag worden ingezet en welke strenge voorwaarden daarvoor gelden. Onvrijwillige zorg is zorg die de vrijheid van een cliënt beperkt. Deze zorg is altijd een laatste redmiddel en wordt alleen ingezet bij ernstig nadeel. Dit betekent dat deze zorg alleen wordt gegeven als er geen andere, minder ingrijpende mogelijkheden zijn om een gevaarlijke situatie voor de cliënt of zijn omgeving tegen te gaan.
Techniek die vrijheid en beweging mogelijk maakt
Sinds de introductie van de leefcirkels dragen bewoners een bandje om hun pols. Dit bandje signaleert of een deur voor deze specifieke bewoner open mag gaan of juist dicht moet blijven. Sven: “Dankzij de bandjes kunnen bewoners vrijelijk bewegen in het gebouw. Ze kunnen bijvoorbeeld ook naar de binnentuin. Voor sommige cliënten gaat de voordeur echter niet open. Dat kan dan alleen met een buddybandje. Dat is een bandje dat het signaal van het bandje van bewoners overschrijft. Bezoekers kunnen dat meenemen als ze buiten de locatie iets willen ondernemen met een van de bewoners.”
Leefcirkel
Een leefcirkel is ook een maatregel die de vrijheid van cliënten kan beperken. Leefcirkels vallen dus ook onder de Wet zorg en dwang. We zetten de leefcirkels alleen in als dat echt noodzakelijk is. Daarbij kijken we altijd zorgvuldig welke bewegingsvrijheid het beste past bij de mogelijkheden en veiligheid van de cliënt.
Door de leefcirkels bewegen bewoners meer, wat de gezondheid ten goede komt. Binnen Ten Anker is er een werkgroep opgericht die zich onder andere bezighoudt met de vraag hoe het bewegen nóg meer gestimuleerd kan worden. “In de werkgroep zitten medewerkers van verschillende disciplines”, legt Sven uit. “Samen onderzoeken we hoe we onze locatie nog meer belevingsgericht kunnen maken. Met aansprekende stickers kun je bewoners bijvoorbeeld prikkelen om een bepaalde kant op te lopen.”
Een bijkomend voordeel van de leefcirkels is dat bewoners niet meer hoeven te verhuizen wanneer hun gezondheid achteruitgaat. Voorheen kwam het voor dat bewoners na verloop van tijd naar een andere, gesloten, locatie moesten verhuizen. Dat is nu verleden tijd. Mocht het niet meer veilig zijn dat iemand in het hele gebouw kan lopen, dan kan de leefcirkel verkleind worden. Zo’n beslissing vraagt echter om een zorgvuldige afweging. Hier is altijd een specialist ouderengeneeskunde bij betrokken. Ook moet er dan een stappenplan voor de bewoner uitgewerkt worden.
Als organisatie willen we bewoners vrijheid bieden, maar natuurlijk zijn we ook verantwoordelijk voor hun veiligheid. De juiste balans tussen beide, daar draait het om.Sven Braam, Teamcoach Zorg in SVRZ Ten Anker
Vrijheid in veiligheid
De balans tussen vrijheid enerzijds en veiligheid anderzijds is soms lastig binnen de zorg. Je zou kunnen denken dat er een groter risico is op vallen nu bewoners verder kunnen lopen. Toch is de werkelijkheid anders. Sven geeft uitleg: “Sinds we werken met de leefcirkels is het veiliger geworden voor de bewoners. Voorheen liepen bewoners soms achter een bezoeker aan naar buiten. En op straat zijn de risico’s veel groter dan binnen onze muren. Nu gaat de voordeur niet meer open als er iemand met een bandje in de buurt is.”
“Soms kan dit ook wel een nadeel zijn”, vervolgt Sven. “Bezoekers moeten soms even wachten tot de bewoner met bandje doorgelopen is, totdat de voordeur niet meer blokkeert. Maar er hangt een uitleg op de voordeur en mensen die hier vaker komen, weten dat ze even geduld moeten hebben.”
Meer beweging, meer rust
Bewoners reageren goed op de leefcirkels. Doordat ze meer vrijheid hebben, bewegen ze meer. De grotere bewegingsruimte heeft ook een positief effect op het gedrag van bewoners. Sven: “We zien dat de vrijheid die bewoners nu hebben, zorgt voor een soort rust. Mensen met dementie hebben vaak drang om te lopen. Voor hun gevoel moeten ze naar hun werk of naar huis. Als ze dan beperkt worden in hun bewegingsruimte, kan dat zorgen voor onrustig gedrag of boosheid. Voorheen zagen we soms bewoners die van deur naar deur liepen in hun poging om naar buiten te gaan. Zij voelden zich opgesloten, wat ze feitelijk ook waren.”
De nieuwe dynamiek op de werkvloer
De medewerkers van Ten Anker zijn er inmiddels aan gewend dat ze bezoek krijgen van mensen van andere woningen. Of dat er tijdens de lunch ineens extra mensen aan tafel zitten. Sven: “De leefcirkels hebben zeker ook impact op de medewerkers en op onze manier van werken. In het begin moesten medewerkers wennen aan het idee dat ze minder zicht op de bewoners hadden. Ze hadden soms het gevoel iemand kwijt te zijn. Maar daarin hebben we onze draai wel gevonden. Als een bewoner lang bij een andere woning blijft zitten, of aan tafel gaat zitten om mee te eten, dan bellen we even. En dan is het oké.”
Vrijheid in de dagelijkse praktijk
Wat leefcirkels in de praktijk betekenen, laat zich het best zien in het verhaal van mevrouw Vermeulen (82 jaar). Zij woonde voorheen op de gesloten afdeling De Meerpaal in Ten Anker. Later is zij verhuisd naar De Haven, een open afdeling. En sinds de leefcirkels geïntroduceerd zijn, geniet ze dagelijks weer van haar wandelingetjes. Volgens haar dochters Angelina en Miranda heeft dat duidelijk een positief effect. Miranda: “Toen onze moeder hier kwam wonen, waren de leefcirkels er nog niet. Ze bewoog toen een stuk minder. Nu heeft ze de vrijheid om zo ver te lopen als ze wil. Ik denk dat mijn moeder nu het gevoel heeft dat ze op straat loopt, als ze haar woning uitloopt. Net zoals vroeger dus eigenlijk. Elke keer dat ze de hoek omgaat, loopt ze in een ander straatje.”
Onze moeder is de hele dag op pad. Onderweg ziet ze van alles en ontmoet ze mensen. Daar geniet ze van.Angelina en Miranda, dochters mevrouw Vermeulen
Miranda vertelt verder: “Het grote verschil is dat ze veel meer sociale interactie heeft. Ze ziet ineens veel meer mensen. Onze moeder heeft vroeger vrijwilligerswerk gedaan op deze locatie en kent dus nog best veel mensen. Als ze aan het wandelen is, wordt ze vaak aangesproken en dan maakt ze een praatje. Maar andersom gebeurt het ook. Op de momenten dat het voor haar te druk is op de woning, kan ze weglopen en een rustiger plekje zoeken. In de binnentuin bijvoorbeeld, want ook daar kan ze naartoe.”
“Maar,” vervolgt Angelina lachend, “er is ook wel een klein nadeel aan de leefcirkels. Laatst was ik hier en kon ik mijn moeder niet vinden. Ik vroeg overal of ze mijn moeder hadden gezien en telkens was ze net weg. Ik heb toen twintig minuten door het gebouw gelopen voordat ik haar vond. Nee, ik zeg wel dat het een nadeel is, maar eigenlijk is het heel mooi dat ze deze vrijheid heeft. Ze wandelt gewoon graag en dat kan nu ook.”
Angelina: “Het zou voor ons wel enorm schelen als er een GPS in het bandje verwerkt zat. Maar omdat dat niet het geval is, denken we er zelf over om een GPS in haar rollator te plaatsen. Dan kunnen wij haar hierbinnen makkelijker vinden.”
Wat leefcirkels echt betekenen
De techniek achter de leefcirkels mag dan ingenieus zijn, uiteindelijk draait het om iets heel eenvoudigs: vrijheid. Niet alleen meer bewegingsvrijheid, maar ook meer ontmoetingen, meer zelfstandigheid en meer mogelijkheden om zelf keuzes te maken. Het zijn zaken die voor veel mensen wellicht vanzelfsprekend zijn. Maar het verhaal van mevrouw Vermeulen laat zien wat leefcirkels in de praktijk kunnen betekenen en hoe ze voor bewoners van Ten Anker een wereld van verschil kunnen maken. Het is immers die vrijheid, hoe klein die soms ook lijkt, die bijdraagt aan een gevoel van eigen regie en kwaliteit van leven.