Onstuitbaar is de drang naar vrijheid

Mevrouw van den Boezem Cliënt Compagnieplein Middelburg

Ze hangt aan haar vrijheid. Ze is artistiek en zelfbewust. Onverzettelijk bovendien. Dementie blaast hele stukken van haar dag en van haar leven weg. Maar Riet van den Boezem blijft zelfverzekerdheid uitstralen, ook al piept soms iets van paniek tevoorschijn. 

‘Ik woon hier niet zozeer. Ik ben hier terecht gekomen, maar ik weet niet hoe. Geen idee! Ik moet maar eens gaan uitzoeken hoe het verder gaat lopen, wat ik verder wil… Wie zijn die mensen in deze kamer? Ik ken ze niet, weet ook niet of ze aardig zijn. Ik ben hier pas sinds gistermiddag. Ik heb één nachtje hier geslapen. Hoe moet ik dan weten of ik het naar m’n zin heb? Ik vind het toch een beetje domme vragen.’ 

 

Riet van den Boezem woont sinds veertien maanden in SVRZ-locatie Compagnieplein in Middelburg. Daarvoor al een tijdje in ’t Gasthuis in de Zeeuwse hoofdstad. Ze heeft daar geen weet van. Althans niet altijd. Op sommige momenten doet ze gezellig mee met de groep. Drinkt ze koffie, wast af. Meldt ze opgewekt dat ze naar haar huisje gaat; de kamer waarvan ze een sleutel geëist én gekregen heeft . Of vraagt ze of haar eigen krant nog niet bezorgd is. Maar er zijn ook tijden geweest, dat ze om de haverklap de benen nam als ze daar de kans voor kreeg.

De balans zoeken

‘Mensen hebben behoefte aan vrijheid, maar ook aan veiligheid. Daar moeten we de juiste balans in vinden.’ Henriët Joziasse is teamleider Zorg in de locatie waar Riet van den Boezem woont. ‘Dementie staat op gespannen voet met volledige vrijheid. En je weet nooit precies wat er in het hoofd omgaat van mensen die aan je zorg zijn toevertrouwd. Ze kunnen zomaar een gevoel van ongebondenheid en volledige zelfb eschikking hebben en ondertussen doen wij de deur op slot. Daarvan snappen ze niks. En voor ons is het moeilijk om uit te leggen.’

 

Riet van den Boezem zet grote ogen op. ‘Heb ik hier al een jaar en twee maanden een eigen kamer? Wat zeg je nou? Wat een jokkebrok ben jij!’  Schaterlachend maakt Riet van den Boezem een wegwerpgebaar naar de verzorgende: wat een onzin! Pogingen om haar uitspraken te ontlokken over haar leven aan het Compagnieplein zijn tot mislukken gedoemd. Dat lukt niet linksom, niet rechtsom. Via omwegen evenmin. Haar werkelijkheid zegeviert. Ze gaat niet geregeld bij haar familie op bezoek, want ze is pas een dag in Middelburg. Ze heeft haar huisgenoten niet verteld over haar werk als maatschappelijk werkster bij oudere jongeren, want ze is hier pas een dag. Trouwens, hoezo huisgenoten⁈ En niemand heeft een idee van de beatkelder, die ze in de jaren zeventig aan de gemeentelijke gezagsdragers heeft opgedrongen. Want dat vertel je toch niet zo’n eerste dag?

 

Riet van den Boezem is nog steeds handig. Ze omzeilt vragen. Vlucht in standaardzinnetjes. Over de koffie, het weer, het ene dagje dat ze hier woont. Soms is haar twijfel te proeven. Maar ook dan rollen de waarheden soepel van haar lippen: ‘Ik ben het vergeten en dat is niet goed. Fout!’ En: ‘Weg is weg. Er is niets om me aan vast te grijpen.’ Of: ‘Vergeten hoort bij het leven.’

Tijd nemen

‘Het is wel eens moeilijk om cliënten achteruit te zien gaan. Soms weten ze niet meer wie wie is. Zelfs de broers of de kinderen niet. Het is lastig als het gevoel zich opdringt dat ze zichzelf niet meer herkennen, dat ze niet meer de mens zijn die ze altijd waren.’ Persoonlijk begeleider Vienna Wijkhuijs werkt zes jaar met mensen met dementie. ‘Je probeert hun houvast te zijn. Hen gerust te stellen. Een kwestie van goed luisteren, uitleggen hoe het zit en tijd nemen. Dat laatste komt wel eens in het gedrang, maar het móét. Dat is belangrijk voor de cliënten, maar ook voor hun familie. Zij voelen zich dikwijls overvallen door gedrag waar ze geen raad mee weten. Ik herinner me dat ik het tijdens mijn stage ook best eng vond: mensen waarvan je de gedachtegang niet kon volgen en ogenschijnlijk zomaar wat zeiden. Het was een persoonlijke zoektocht hoe je daar mee om moet gaan, maar inmiddels is het geweldig. Ik denk dat het ook relaxter is dan bij mensen die lichamelijk wat mankeren. Meer lol ook. Er hangen geen sombere wolken boven onze omgang met elkaar

 

Riet van den Boezem voelt zich onafhankelijk. ‘Ik beslis zelf wat er met me gebeurt en wat ik ga doen. Ik ben een volwassen mens.’ Teamleider Henriët Joziasse wil dat gevoel een plek geven. ‘Ze heeft veel op met kunst en cultuur. Onze medewerkers nemen haar wel eens mee naar een expositie of een kunstmarkt. Soms zelfs in hun eigen tijd. Ze laten haar daar vrij rondscharrelen en gesprekken voeren. Ze reageert er naar behoren; niemand heeft in de gaten dat ze aan dementie lijdt. Ze komt ook heel coöperatief over, maar ondertussen… In ‘t Gasthuis bijvoorbeeld wilden medewerkers haar naar buiten laten gaan met een GPS-zendertje om haar hals: dat gaf precies door waar ze was. Meer vrijheid voor haar en toch betrekkelijk veilig.  Maar ze was echt niet gek. Ze zei de indruk te hebben dat het personeel haar in de gaten wilden houden. Het GPS-apparaatje lag later verstopt in een kousenmand en mevrouw had de benen genomen.’

Afwijken van de regels mag, als je dat maar kunt onderbouwen  

Vrij in keuzes

Persoonlijk begeleider Vienna Wijkhuijs weet dat ze professionele keuzes moet maken. Elke dag weer. ‘Gelukkig voel ik me daar bij SVRZ vrij in. Afwijken van de regels mag, als je maar kunt onderbouwen waarom. We hoeven geen standaard riedeltje aan handelingen af te draaien. We kijken naar de cliënten, we overleggen zo goed mogelijk met hen én met de familie. Er zijn geen oplossingen die bij iedereen passen. Zo hebben we ooit een belsysteem bedacht waardoor sommige cliënten in de tuin konden zitten. Ze belden als ze naar binnen wilden. Dan stond de tuindeur niet altijd open en hoefden wij niet bang te zijn dat mevrouw Van den Boezem over het hek klom. Voordat je het wist, was ze op weg naar het huis van haar broer. Gelukkig is ze nu rustiger. Hier is haar huisje.’

 

Riet van den Boezem leeft ondertussen haar eigen leventje. Geregeld beent ze rond alsof ze in een groot huurcomplex woont. De teamleidster heeft dan de rol van conciërge aan wie ze nog even een melding kwijt wil. Ze speelt ondertussen met haar ‘huissleutel’. Waardig ervaart ze haar beetje vrijheid. Henriët Joziasse: ‘De familie moet erop kunnen vertrouwen dat we de best mogelijke balans zoeken tussen vrijheid, veiligheid en verantwoordelijkheid. In samenspraak met hen. Vaak blijken ze enorm bang te zijn dat hun vader, moeder of partner een verkeersongeluk krijgt. Of in het water belandt. In de praktijk valt dat mee. Ze hebben vaak nog een basisbesef, bijvoorbeeld: weg blijven van het water.’

 

En Riet van den Boezem?

Vrolijk zwaait ze ten afscheid. Ze meldt nog gauw dat ze niet op te bellen is. Ze woont er immers pas net…  

Suggesties?